Als bestuursadviseur of directiesecretaris heb je een bijzondere positie in de organisatie, met zicht op bestuurlijke en organisatiedynamieken. Je ontvangt -letterlijk en figuurlijk- allerlei soorten informatie, inclusief bijbehorende spanningen. Onder de oppervlakte speelt zich van alles af, maar toch blijft vaak onduidelijk waar het écht over gaat. Waarom is het zo belangrijk om als secretaris en adviseur zicht te krijgen en houden op deze spanningen? En hoe kun je hier op een professionele manier mee omgaan?

Ik ga in gesprek met Martijn van der Spek, programmamanager ‘Inside Dynamics in Organisations’, een intensieve academische praktijkopleiding, waarin het werken met dieptepsychologische inzichten en systeemtheorie centraal staan. Het heeft mij geleerd om als coach en consultant te interveniëren in complexe organisatiedynamiek. Kortom: de theorie en praktijk van het werken met verborgen processen in organisaties. We bespreken wat volgens hem -in de context van de wereld waarin we op dit moment leven- het belang is van deze extra bril, terwijl je daarnaast ‘gewoon jezelf kunt blijven’.

Wat voegt deze manier van kijken toe?
De opleiding voegt een manier van kijken toe naar wat we in onze werkwereld ervaren en doen. Martijn licht toe: “Eigenlijk voegt de opleiding iets toe aan het besef van de realiteit. Dat is voor mijzelf altijd een drijfveer geweest. Dit vakgebied biedt zicht op iets wat er is: spanningen zijn gewoon een realiteit. We zijn rationele en emotionele wezens en daar is eigenlijk ook geen discussie over. Iedereen die bijvoorbeeld wel eens verliefd is geweest, begrijpt dat er sprake is van een onbewuste, van een emotionele belevingswereld. Alleen is daar soms wel debat over als het gaat om het kijken naar organisaties en om daar iets mee te willen doen en het als een bron van kennis te zien: de emotionele en onbewuste wereld en daar plek voor maken, om te integreren in het denken en handelen.”

Een extra bril, waarbij je gewoon jezelf kunt blijven

Wat maakt dat deze manier van kijken nodig is?
“Nou, kijk maar in de krant. Als mensen niet begrijpen waar ze in zitten, dan leeft het zich uit. Daarmee is er geen zicht op waar je ook door gedreven kan worden. Dit kan leiden tot ongelukken. Het ontkent een deel van de realiteit. Het [werken met deze (on)bewuste dynamieken] is wel moeilijk, omdat dit soort processen ook met angst en spanning gepaard kunnen gaan. Dus ik denk dat het heel belangrijk is om in de wereld iets meer aandacht te hebben hiervoor. En de opleiding draagt hieraan bij.”

Wat is het belang van reflectie in deze manier van kijken?
“Onderdeel van het denkkader is dat het ruimte voor exploratie en reflectie biedt: om te ervaren, om na te denken over wat je meemaakt en waar dat mee te maken zou kunnen hebben. Het doet geen uitspraak over wat goed is, of wat of hoe je iets zou moeten doen. Het dwingt je dus niet tot een bepaalde richting. Het geeft juist alle ruimte om te zijn wie je bent: het is geen opleiding die gaat over dat mensen moeten veranderen. Iedereen moet vooral zichzelf blijven. De reflectie is bedoeld om te komen tot actie: je wilt iets weten om een reden, waarom iets ingewikkeld is, of waarom het vastloopt of niet werkt. Zodat je hier ook iets mee kunt doen. Als je meer zicht hebt op hoe je de dingen doet of waar je in zit, dan krijg je meer keuzes over hoe je jouw werkrol invult. Het kan ertoe leiden dat je niet meer zo ‘aangestuurd’ wordt door de dingen die onder de oppervlakte spelen. Je hoeft bijvoorbeeld niet meer weg te rennen uit een organisatie of in je rol als je angstig bent.”

Hoe ben jij tot dit vakgebied gekomen?
“Vanuit de vaardighedentrainingen merkte  ik dat je mensen van alles kunt leren, alleen ontdekte ik dat het hebben van competenties geen enkele garantie is dat mensen dit in een organisatiecontext ook kunnen. Blijkbaar is het systeem en de context van invloed hierop. Bovendien ontdekte ik dat er veel meer is dat niet gezegd wordt en wat ik wel kan voelen, wat eigenlijk meer ‘aansturend’ is voor wat er gebeurt. Dat dreef mij tot dit vakgebied.

Tijdens Group Relations Conferences [een ervaringsgerichte leersetting, waarbij het systeem-psychodynamische perspectief centraal staat] vond ik dit een verademing: door ergens vanuit een systemische bril naar te kijken, kun je ervaringen ‘depersonaliseren’: mensen zijn ook producten van een systeem dat je met elkaar creëert. Door dit te ervaren, te onderzoeken en naar te kijken, ontstaat de mogelijkheid om hier bewuster mee te werken.”

De psychodynamisch systemische invalshoek die ik in het Reflectie Atelier benut, houdt rekening met de dynamiek waarin je werkt (de afdeling, de organisatie en de context) en de rol die je vervult. Om hiermee op een gedegen manier te leren werken, biedt de Universiteit van Utrecht een intensieve academische praktijkopleiding, waarin het werken met dieptepsychologische inzichten en systeemtheorie centraal staan.

Wil je meer weten over deze manier van kijken? Neem dan contact op.